Der Gasstreit spitzt sich zu: Wie die NAM-Gasspeicher gezielt leergepumpt wurden

De nagenoeg lege gasopslagen begin april zijn niet alleen het gevolg van een relatief strenge winter. Ze zijn namelijk doelbewust leeggepompt door GasTerra. En de eigenaar van de gasopslagen – de NAM – werkte niet mee aan het opnieuw vullen ervan. Integendeel, blijkt uit een reconstructie.
© ANP / Hollandse Hoogte / Corné SparidaensGasruzie naar kookpunt: hoe de gasopslagen van de NAM bewust leeg werden gepompt
Vulpercentage 0,00. Wie eind maart checkte hoeveel gas er in de gasopslagen Norg en Grijpskerk zat, kreeg dit verontrustende percentage te zien. Verontrustend als hij of zij hoopte dat de inhoud van de opslagen gebruikt zou kunnen worden als vervanging voor de afgeknepen aanvoer uit Qatar vanwege de blokkade van de Straat van Hormuz.

De twee lege opslagen zijn goed voor 60 procent van de totale opslagcapaciteit in ons land voor aardgas. En ze zijn in handen van de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM), dat volledig in handen is van Shell en het Amerikaanse ExxonMobil.

Het vullen ervan gebeurde jarenlang door GasTerra, een bedrijf dat voor de helft in handen van de staat is en voor de helft van de twee eerder genoemde energiereuzen. Dit bedrijf houdt eind dit jaar op te bestaan, als gevolg van het stoppen van de gaswinning in Groningen.

Helemaal leeg
Een van de laatste wapenfeiten van GasTerra was om zo veel mogelijk gas uit de twee opslagen te pompen. En voor wie denkt: gebeurt dat niet ieder jaar? Vorig jaar werden deze opslagen niet helemaal leeggepompt, blijkt uit data van de Gasunie. Logisch, GasTerra hoefde daardoor minder bij te vullen in de afgelopen zomer.

Voor dit bedrijf is hier nu geen reden meer voor, en dus werden de opslagen leeggepompt. „Deze bergingen zullen we op 1 april 2026 leeg opleveren. Daarmee eindigt onze bijdrage aan de leveringszekerheid van aardgas in Nederland“, aldus CEO Annie Krist van GasTerra in het voorwoord van het jaarverslag 2025. Het overgebleven gas in de opslagen laten zitten en verkopen aan de staat, was blijkbaar geen optie.

GasTerra wil geen nadere toelichting geven op het besluit om de gasopslagen leeg over te dragen. Het enige dat een woordvoerder erover kwijt wil, is dat het een besluit is geweest van alle aandeelhouders. En dat dit is gedaan om ‚ons portfolio te beleveren‘, aldus de woordvoerder in zijn reactie.

Op de vraag of al het gas nodig was voor bestaande contracten, reageerde de woordvoerder niet. En ook op de vraag wat de verkoop van al het werkgas heeft opgeleverd, kwam geen antwoord. De NAM reageert helemaal niet inhoudelijk op vragen van RTL Z.

Gasunie wil vollere opslagen
Het leeg opleveren was in ieder geval tegen de zin van de Gasunie. Dit bedrijf – voor 100 procent eigendom van de staat – is verantwoordelijk voor het transport van gas in ons land en een goed functionerende gasmarkt.

Tijdens hun planning in de zomer van 2025 om dit ook de komende jaren probleemloos te kunnen doen, stuitte Gasunie al op felle bezwaren van GasTerra. Dat blijkt uit hun reactie in de zogeheten marktconsultatie op het ‚Overzicht leveringszekerheid‘.

We zien (…) fundamentele verschillen van inzicht in de werking van de gasmarkt en de lessen die uit de afgelopen jaren getrokken kunnen worden“, aldus GasTerra. „Hierdoor komen we tot andere conclusies wat betreft de noodzaak van het verplicht vullen van gasopslagen.“ Onder druk van GasTerra (en andere partijen) wordt het voorstel om een noodvoorraad – vergelijkbaar met onze strategische olievoorraden – aan te leggen zelfs helemaal uit het overzicht verwijderd.

Opslagen NAM zijn hard nodig
En ook Gasunie’s idee om met 82 procent gevulde gasopslagen aan het komende winterseizoen te beginnen, haalt het niet na bezwaren van GasTerra. Een vulgraad van 82 procent komt neer op 115 TWh aan gas in de opslagen.

Hiervoor zijn ook de opslagen van de NAM nodig, want in de andere twee opslagen gaat hooguit 53 TWh. Om het door Gasunie geadviseerde vuldoel te halen, moet er zo’n 62 TWh in de opslagen bij Norg en Grijpskerk gepompt worden.

Zachte winters
GasTerra vindt dit te veel. Er is dan minder ruimte in de opslagen om in te spelen op prijsveranderingen op de markt. Daar wordt gewerkt met termijncontracten: het tijdstip waarop het gas geleverd zal worden, bepaalt de prijs.

Gas voor in de wintermaanden was hierdoor altijd duurder dan in de zomermaanden. Dit prijsverschil is in de afgelopen jaren kleiner geworden vanwege de zachte winters. Een gasvoorraad aanleggen in de zomer om lekker duur te verkopen in de winter is hierdoor een stuk minder lucratief.

En dat verklaart waarom er zo weinig interesse is om de rol van GasTerra over te nemen, aldus Martien Visser, emeritus lector Energie & Netwerken aan de Hanzehogeschool Groningen en in het verleden werkzaam bij de Gasunie. „De prijs voor levering in mei is hoger dan voor januari 2027 op dit moment, dus als ze het gaan gebruiken om de opslagen te vullen, maken ze er verlies op“, legt hij uit.

„Jij en ik vinden het belangrijk dat we op ieder moment gas hebben, maar de markt zet de prijs op nul“, vervolgt Visser, die al een tijdje waarschuwt voor het gat dat GasTerra achterlaat. Dit speelt al jaren, maar dat werd dus altijd opgevangen door GasTerra. De NAM zelf heeft ‚geen incentive om de gasvoorraden gevuld te houden‘, stelt Visser. Het bedrijf wil graag de opslagen te gelde maken, denkt hij.

Waarom niet eerder?
Waarom er zo last minute actie wordt ondernomen, begrijpt Visser niet. „Het is al heel lang bekend dat GasTerra gaat stoppen“, zegt hij. Zeker met de energiecrisis in 2021 na het uitbreken van de oorlog in Oekraïne in het geheugen had wat meer actie voor de hand gelegen.

Maar het lijkt erop dat men heeft gehoopt dat er een marktpartij zou inspringen“, zegt Visser. „Maar energiebeleid is niet iets voor optimisten.“ En in dat licht gezien vindt hij het helemaal raar dat GasTerra de gasvoorraden helemaal leeg mocht produceren. „Dat snap ik niet.“

Om toch te zorgen dat er voldoende gas is voor komende winter, is staatsbedrijf Energie Beheer Nederland (EBN) nu ingeschakeld. Dit bedrijf krijgt daar een miljardenlening voor van minister van Financiën Eelco Heinen (VVD).

Visser sluit niet uit dat de vechtscheiding tussen de staat en de energiegiganten ExxonMobil en Shell meespeelt in het moeizame proces om de gasopslagen gevuld te krijgen. De partijen steggelen al jaren over een ‚wie betaalt wat‘ van miljarden euro’s. Niet alleen voor het gas dat in de grond blijft zitten, of de kosten van de hersteloperatie in het bevingsgebied.

Jaren touwtrekken
„Decennialang trokken ze gebroederlijk op om het gas uit Groningen zo gunstig mogelijk te verkopen. Na jaren touwtrekken kwam er een einde aan deze vruchtbare samenwerking“, vertelt Heleen Ekker, klimaatspecialist van RTL Nieuws en auteur van het boek ‚De Gaskolonie‘. Dat gaat gepaard met tal van juridische procedures.

„Maar dat de onenigheid zo lang voortduurt, en nu mogelijk zelfs de gasopslagen lijkt te betreffen, gaat wel heel ver“, zegt Ekker. „Het maakt opnieuw duidelijk dat de zogenoemde leveringszekerheid in Nederland voor de olie- en gasbedrijven van ondergeschikt belang lijkt te zijn.“

ACM mengt zich in conflict
Uiteindelijk moest zelfs toezichthouder ACM eraan te pas komen. Die zag het probleem met de leveringszekerheid in oktober vorig jaar namelijk al wél aankomen. En dwong de NAM daarom om andere partijen dan GasTerra toegang te geven tot de gasopslagen.

„We concludeerden dat er een reëel risico bestond dat de opslagcapaciteit van de gasopslagen Norg en Grijpskerk onbenut zou blijven“, legt een woordvoerder van de ACM de reden voor het ingrijpen uit.

Dat ingrijpen bestond uit het opleggen van een ‚dwingende gedragslijn‘, een middel dat de toezichthouder slechts enkele keren per jaar gebruikt om „partijen duidelijk maken hoe zij regelgeving moeten interpreteren en wat ze kunnen doen om zich eraan te houden“, mailt de woordvoerder als toelichting.

De NAM stribbelde flink tegen, blijkt uit het besluit. Onder meer omdat het veel geld en tijd zou kosten om dit technisch mogelijk te maken. Het gas van één vertrouwde partij opslaan, is minder ingewikkeld dan dat van meerdere partijen waar de NAM nog geen zaken mee deed.

ACM botst met NAM
Volgens de ACM heeft de NAM hier echter voldoende tijd voor gehad, omdat de toezichthouder zich al op 5 december met deze opdracht heeft gemeld. Dat er gelijktijdig al gesprekken werden gevoerd met EBN over het huren van opslagcapaciteit, maakte de situatie niet minder urgent voor de ACM. „Met het tijdig vullen van de gasopslagen is een zeer zwaarwegend economisch belang gemoeid“, aldus de toezichthouder.

En daarbij is iedere dag van belang. „We moeten voorkomen dat we pas op 1 augustus wakker schrikken“, beaamt Visser. Hij is benieuwd hoe het in de toekomst gaat. „Je voelt het probleem voor volgend jaar alweer aankomen.“

Heel bijzonder dat GasTerra dit zomaar mocht doen. Ze hebben nu lekker gecrasht voor ze ophouden te bestaan. Maar blijkbaar zijn er geen regels voor onze leveringszekerheid?

Bedrijven, niet alleen de gasbedrijven, verplichtingen opleggen is bijna altijd ‘not done’ geweest. Convenanten lijken het hoogst haalbare. Met wederom alle gevolgen van dien en je weet ook al waar de kosten daarvan uiteindelijk weer terecht gaan komen. Ben zeker niet tegen bedrijven, maar het was al veel eerder duidelijk dat je niet domweg alles en zeker geen zaken van strategisch belang aan alleen marktpartijen kan overlaten. Helaas blijkt ook de aansturing hier vanuit de overheid op zijn zachts gezegd weer ‘niet best’. Kijk even terug waar economische zaken meestal terecht komt, misschien zegt dat iets?

Dit is toch al tijden bekend voor de mensen die in de sector zitten. Ik snap niet waar de verbazing vandaan komt. De gasopslagen zijn niet nodig (voor de marktpartijen) omdat ze geen gasvelden meer hebben. Kabinet Schoof had natuurlijk in moeten grijpen, maar nu is het wel een beetje laat. Als mensen geen liberaal beleid willen, moeten ze niet op (economisch) liberale partijen stemmen.

Heerlijk toch, die privatisering? Hier gaat de burger zo hard mee vooruit!! Aldus de vvd.

De markt zal dit oplossen jongens