Das Bildungsministerium wirft Morgunblaðið vorsätzliche Falschinformationen vor – RÚV.is

Tilkynningin frá barna- og menntamálaráðuneytinu í heild:

—

Í [frétt Morgunblaðsins](https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/11/20/radherra_segir_frettirnar_ekki_sannar/) á fimmtudag er gefið til kynna að mennta- og barnamálaráðherra hafi sagt ósatt þegar hann vitnaði í nýjar niðurstöður Íslensku æskulýðsrannsóknirnar þess efnis að vímuefnaneysla ungmenna hefði ekki aukist. Þar með gefur fjölmiðillinn áfram til kynna að neysla hafi aukist sem er rangt á grundvelli fyrirliggjandi gagna.

Mennta- og barnamálaráðuneytið [reyndi að koma réttum upplýsingum á framfæri](https://www.stjornarradid.is/efst-a-baugi/frettir/stok-frett/2025/11/21/Rangfaerslur-um-vimuefnaneyslu-ungmenna/) sem byggðar eru á nýjustu og áreiðanlegustu rannsókn á þessu sviði en í stað þess að leiðrétta þá sendi miðillinn ráðuneytinu svar og birti frétt þess efnis að standa við sinn fréttaflutning. Auk ráðuneytisins hefur [Íslenska æskulýðsrannsóknin reynt að koma réttum upplýsingum til almennings](https://i.imgur.com/FwZGwMD.png). Ráðuneytið lítur málið alvarlegum augum og telur miðilinn vera af þeim sökum vísvitandi að veita rangar og villandi upplýsingar.

Í svari til ráðuneytisins kemur bersýnilega í ljós að fjölmiðillinn kynnti sér ekki heimild ráðherra fyrir fullyrðingu sinni. Þess í stað er sökinni varpað á ráðherra að hafa ekki tilgreint heimild sína. Þó viðurkennir miðillinn að ráðherra hafi nefnt Íslensku æskulýðsrannsóknina fyrr í máli sínu. Með öðrum orðum, einn af stærstu fjölmiðlum landsins birti frétt þar sem útgangspunktur allrar fréttarinnar er að rengja orð ráðherra í ræðustól Alþingis án þess að hafa svo mikið sem kynnt sér heimild hans eða nýjustu og áreiðanlegustu rannsóknina á þessu sviði. Fjölmiðillinn dregur fram að ráðherra hafi ekki vitnað í sína heimild í sömu andrá og hann fór með fullyrðinguna í svari til ráðuneytisins og í frétt sinni þar sem fjölmiðillinn stendur við sína ranga og villandi upplýsingagjöf. Fjölmiðillinn virðist því líta svo á að ráðamenn eigi að tilgreina heimild fyrir öllum sínum staðhæfingum frekar en að það sé hlutverk blaðamannsins að leggja í lágmarks rannsóknavinnu, hvað þá þegar það á að saka ráðherra um að segja ósatt frá á æðsta vettvangi íslenskra stjórnmála.

Málið er nokkuð einkennandi fyrir vinnubrögð fjölmiðilsins. Nýverið [tilkynnti mennta- og barnamálaráðuneytið um nýtt þróunarverkefni](https://www.stjornarradid.is/efst-a-baugi/frettir/stok-frett/2025/11/04/Framsaekid-throunarverkefni-um-nytingu-gervigreindar-i-islensku-menntakerfi/) um nýtingu gervigreindar í íslensku menntakerfi. Áður hafði Morgunblaðið óskað eftir viðtali við ráðherra um málið og fór viðtalið fram samhliða. Ráðuneytið óskaði eftir að fá að sjá hvað væri haft eftir ráðherra og sendi blaðamaður ráðuneytinu greinina. Ráðuneytið kom með lítilsháttar ábendingar sem blaðamaður tók tillit til.

Ekkert bólaði svo á birtingu greinarinnar sem var sérkennilegt þar sem óskað hafði verið eftir svörum ráðuneytisins sem allra fyrst. Á næstu dögum spurðist ráðuneytið fyrir hvort stæði til að birta greinina en fékk óljós svör. Greininni hafði greinilega verið skilað inn en hún ekki birt. Loks var hún birt fjórum dögum síðar en þá með ýmsum breytingum. Sem dæmi má nefna að inngangur hafði verið tekinn út og settur annar inngangur í staðinn. Upprunalegi inngangurinn var lýsandi fyrir viðtalið og var eftirfarandi:

>Vonast er til þess að nýtt gervigreindarverkefni meðal grunnskólakennara komi til með að aðstoða börn af erlendum uppruna að læra íslensku, aðstoða kennara við gerð námsefnis, auðvelda kennurum að aðlaga námefni að getustigi nemenda og efla íslenska tungu og menningu. Þetta segir Guðmundur Ingi Kristinsson…

Í útgáfunni sem Morgunblaðið birti hafði inngangi hins vegar verið breytt í:

>Ekki verður brugðist við gagnrýni kennara um skort á leiðbeiningum um kennslu á gervigreind fyrr en á næsta ári, þegar kennarar verða búnir að prófa sig áfram. Þetta segir Guðmundur Ingi Kristinsson…

Helsta fréttapunkti var þar með breytt úr því jákvæða sem verkefnið á að ná fram yfir í gagnrýni kennara og seinagang ráðuneytisins, sem er sérstakt í ljósi þess að verkefnið er eitt fyrsta sinnar tegundar í heiminum sem vakið hefur athygli á alþjóðavísu og lýkur í febrúar. Sömuleiðis er gefið í skyn að verkefnið sé viðbrögð við gagnrýni kennara og að í því felist að þeir eigi einfaldlega að „prófa sig áfram“ með gervigreindina. Auk þess hafði þegar komið fram bæði í frétt ráðuneytisins og í fyrri frétt Morgunblaðsins að vinna við gerð viðmiða væri hafin samhliða verkefninu. Hægt er að sjá upprunalegu greinina og greinina sem var birt [hér](https://www.stjornarradid.is/library/01–Frettatengt—myndir-og-skrar/MRN/gervigreind-2utgafur.pdf).

Þá er ekki liðin vika frá því að fjölmiðillinn sló upp æsifregnum á forsíðu Morgunblaðsins og á mbl.is þess efnis að ráðuneytið væri að halda aftur upplýsingum og fegra niðurstöður skýrslu Eurydice um dvínandi grunnfærni nemenda innan OECD. Sjá [fyrri frétt](https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/11/17/raduneytid_skautar_fram_hja_othaegilegri_stadreynd/) og [seinni frétt](https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/11/17/minnast_ekki_ordi_a_thad_sem_enn_vantar/) Mbl.is. Fréttapunkturinn var að í skýrslunni væri að finna upplýsingar um skort á mælikvörðum til að meta námsframvindu nemenda hérlendis sem komu ekki fram í frétt ráðuneytisins. Það voru gamlar upplýsingar sem höfðu þegar komið fram í eldri skýrslum OECD, fjölmiðillinn hafði margoft dregið það fram í sinni eigin fjölmiðlaumfjöllun og var ekki meginviðfangsefni skýrslunnar. Í ljósi þess taldi mennta- og barnamálaráðuneytið þörf á að ávarpa málið með [fréttatilkynningu](https://www.stjornarradid.is/efst-a-baugi/frettir/stok-frett/2025/11/18/Vegna-fjolmidlaumfjollunar-um-skyrslu-um-menntamal/).

Þess má geta að ráðuneytið birtir reglulega fréttir um skýrslur Eurydice-samstarfs um menntakerfi þátttökuríkja sem fjölmiðillinn hefur séð litla ástæðu til að fjalla um að öðru leyti.

Eru hér tekin nokkur dæmi um vinnubrögð fjölmiðilsins núna í mánuðinum og mætti nefna fleiri. Fjölmiðlaumfjöllun á að vera gagnrýnin en æskilegt er að hún sé einnig málefnaleg, rétt og ekki villandi og sé til þess fallin að veita almenningi réttar upplýsingar um stöðu mála.

—

EDIT: tók út Facebook linkinn frá Stjórnarráðinu og setti skjáskot í staðinn