Vor allem Menschen mit geringerem Einkommen vertrauen einander immer weniger, schreibt der SCP

[Archive](https://archive.ph/lD83X)

**Vooral mensen met lagere inkomens vertrouwen elkaar steeds minder, schrijft het SCP**

Ongelijkheid – Nederlanders zijn over het algemeen tevreden met hun eigen leven, maar het vertrouwen in de ander neemt af. Vooral lager opgeleiden hebben minder vertrouwen en dat is een uitingsvorm van ongelijkheid, waarschuwt het SCP.

Nederlanders hebben de afgelopen drie jaar een stuk minder vertrouwen in elkaar gekregen. Dit blijkt uit een enquête die gedaan is voor het rapport Sociale en Culturele Ontwikkelingen 2026, waarmee het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) „een beknopte stand van het land” geeft in aanloop naar besluitvorming rond de voorjaarsnota. Op de vraag of de meeste mensen te vertrouwen zijn, antwoordde in de periode tussen 2024 en 2025 61 procent ‘ja’. Dit was in de periode tussen 2021 en 2022 nog 69 procent.

Dit is geen nieuwe ontwikkeling, zegt Roel Willems, senior onderzoeker bij het SCP. Bovendien is het niet de belangrijkste conclusie uit het rapport: „In de tussenliggende jaren zagen we die daling ook al.” Opvallender vindt hij het verschil tussen lager- en hogeropgeleiden (hbo en wo) als het gaat om onderling vertrouwen. Van de lageropgeleiden vindt nog maar 47 procent dat de meeste mensen te vertrouwen zijn. Onder hogeropgeleiden (hbo en wo) is dit beduidend hoger: 73 procent.

Dat verschil komt ook terug als wordt gekeken naar inkomen: van de mensen met een laag inkomen heeft 50 procent vertrouwen in de ander, van degenen met een hoog inkomen is dat 68 procent. Willems: „In feite zien we over de hele linie dat mensen uit lagere inkomensgroepen, of met bijvoorbeeld alleen basisonderwijs als hoogst genoten opleiding, minder vertrouwen hebben”, zegt Willems. „Dat heeft met meerdere factoren te maken. Vaak wonen deze mensen in de meer kwetsbare wijken en staan ze minder positief in het leven. Dat draagt ook bij aan minder onderling vertrouwen.” Dat laatste heeft ook weer invloed op hoe mensen zich verbonden voelen met hun buurt. Minder dan de helft van de ondervraagden met een laag inkomen (48 procent) ervaart (veel) binding met de buurt. Bij de hoogste inkomensgroep is dit bijna tweederde (64 procent).

Reden voor Willems om te wijzen op een belangrijk inzicht: gebrek aan vertrouwen is dus een vorm van ongelijkheid. Het stutten van inkomen voor de meest kwetsbare groepen wordt vaak gezien als een effectieve manier om ongelijkheden te bestrijden. Maar ongelijkheid speelt volgens Willems een rol in vrijwel elk beleidsterrein. „Dat willen we bij het SCP blijven benadrukken, bij ongelijkheid gaat het er niet alleen om of iemand geld of een groot huis heeft, of juist minder te besteden heeft, het gaat ook om de niet-materiële zaken, gebrek aan vertrouwen is daar een van.”

**Vertrouwen in de politiek**

Een ander aandachtspunt in het rapport is het lage vertrouwen van de burger in de politiek. Dit vertrouwen is over de hele linie laag. Gemiddeld geven Nederlanders, op een schaal van 0 tot 10, een 5,2 aan hun vertrouwen in de Tweede Kamer. Deelnemers uit de laagste inkomensgroep scoren iets daaronder (4,9) en deelnemers uit de hoogste inkomensgroep scoren iets daarboven (5,4). Ook naar opleiding zijn de verschillen beperkt.

Nederlanders vinden de politiek ‘niet responsief’ – ze geven de regering gemiddeld een onvoldoende als het gaat om weten wat er leeft onder burgers. Ook heeft men er weinig vertrouwen in dat de overheid problemen adequaat op zal lossen: het gemiddelde cijfer is een 4,0. Deze negatieve kijk wordt breed gedeeld als het gaat om inkomens- en opleidingsgroepen. „Dat gebrek aan vertrouwen speelt al een tijdje”, zegt Willems. „Als overheid moet je realistische verwachtingen scheppen. De politiek heeft daarin de afgelopen jaren grote steken laten vallen.” Volgens het rapport is er dan ook sprake van een ‘betrouwbaarheidscrisis’.

Het zijn vooral de schandalen waarbij de overheid de eigen burgers in het nauw bracht – waaronder het Toeslagenschandaal, gecombineerd met het gevoel dat cruciale dossiers niet opgepakt worden door de politiek – die ertoe hebben geleid dat de overheid niet als betrouwbaar wordt gezien. Is daar wat aan te doen? „Belangrijk is vooral het vergroten van transparantie”, aldus Willems. „Als er vanuit de politiek helderheid wordt verschaft over de gemaakte keuzes, zelfs als die voor sommigen niet gunstig uitpakken, zullen burgers eerder geneigd zijn dat te accepteren en dat rechtvaardig te vinden. Maar die openheid ontbreekt en ook de beloftes die worden gemaakt zijn vaak niet realistisch, daardoor raken mensen teleurgesteld.”

**Discriminatie**

Andere punten van aandacht in het rapport zijn mentale gezondheid en ervaren discriminatie. Na een kleine afname in de periode tussen 2023 en 24 (46 procent) zegt nu precies de helft van de respondenten zich weleens of vaker gediscrimineerd te voelen. In Europese vergelijking geldt bovendien dat Nederlanders zich vaker onderdeel voelen van een gediscrimineerde groep: bijna 12 procent (gemiddelde in Europa: 10 procent). Een uitschieter is Israël, waar 34 procent van de inwoners zich onderdeel voelt van een gediscrimineerde groep.

Ook het aantal mensen met angst- of depressiegevoelens is hoog. Meer dan de helft (55 procent) van de Nederlanders had in de weken voorafgaand aan de enquête dit soort gevoelens. Mensen met een laag inkomen ervaren vaker angst of depressiegevoelens dan hogere inkomensgroepen.

Toch concluderen de onderzoekers dat „de kwaliteit van de samenleving over het algemeen hoog is in Nederland.” In vergelijking met andere Europese landen scoort Nederland vaak aan de positieve kant van het
gemiddelde. En op internationaal niveau scoort Nederland qua onderling vertrouwen wel relatief hoog: na Noorwegen, IJsland en Finland is Nederland vierde in Europa. Ook zijn Nederlanders tevredener met hun eigen leven dan inwoners van de meeste andere Europese landen. Alleen Zwitserland scoort net zo hoog als Nederland: in beide landen geven 87 procent van de mensen hun leven het cijfer 7 of hoger.

[Sociale en Culturele Ontwikkelingen 2026](https://www.scp.nl/documenten/2026/02/23/sociale-en-culturele-ontwikkelingen-2026)