Behinderte Menschen werden in den Niederlanden bald noch schneller auf die strengsten Leistungen reduziert

[archive](https://archive.ph/HoQQP)

**Naar de soberste uitkering van Nederland zakken arbeidsongeschikten straks nog eerder af**

Sociale zekerheid – Tienduizenden arbeidsongeschikten krijgen een extra lage WIA-uitkering, tot ver onder het bestaansminimum. Door nieuwe bezuinigingen komen mensen straks sneller in die sobere uitkering terecht, terwijl deskundigen er juist vanaf willen.

De wanhoop van Arthur Stil (61) was groot, twee jaar geleden. Zijn WIA-uitkering voor arbeidsongeschikten zou binnenkort drastisch dalen: van zo’n 2.500 naar 579 euro bruto per maand. Hoe moest hij dan rondkomen? „Met het AOW’tje van mijn vrouw erbij zouden we het ook niet redden. Alleen onze huur was al 1.300 euro, en ik moest iedere maand 400 euro aan schulden aflossen.”

Het leek onvermijdelijk. Stil, voormalig ICT’er op Schiphol, zou in de soberste uitkering van Nederland komen: de ‘Vervolguitkering’ binnen de WIA.

Zo’n 30.000 mensen krijgen deze uitkering, met bedragen tot ver onder het bestaansminimum. Deskundigen pleiten ervoor deze karige uitkering af te schaffen, maar door overheidsbezuinigingen komen mensen er binnenkort juist sneller in terecht.

Om zijn aanstaande inkomensval te voorkomen, moest Stil minimaal 1.000 euro per maand bijverdienen, naast zijn uitkering. Alleen als dat lukt, zou óók zijn WIA-uitkering hoog blijven. „Ik had van alles gedaan”, zegt hij. „Een sollicitatiecursus, vrijwilligerswerk. Ik had het certificaat ‘basistweewieler’ gehaald.” Mét baangarantie, kreeg hij te horen. „Maar als je maar vier uur per dag kunt werken, wil geen fietsenwinkel je hebben.”

De Vervolguitkering is er voor mensen die door langdurige ziekte of een beperking niet meer volledig kunnen werken, maar volgens het UWV nog wel wat geld kunnen verdienen naast hun uitkering. Aanvankelijk is hun uitkering nog best hoog: 70 procent van hun oude loon. Maar dat houdt voor mensen die te weinig bijverdienen – naar het oordeel van het UWV – na maximaal twee jaar op. Zij belanden in het soberste WIA-regime: de Vervolguitkering.

Binnenkort komen mensen een half jaar eerder in deze uitkering terecht: na anderhalf jaar. Dat komt door een bezuiniging die het kabinet-Schoof heeft ingeboekt en die het aanstaande kabinet zo goed als zeker in stand houdt.

Stil zou in de zomer van 2024 in de Vervolguitkering komen. Verder dan 400 tot 600 euro per maand aan bijverdiensten kwam hij niet. Een aanbieder van rondvaarten in de hoofdstad gaf de Amsterdammer een nulurencontract: Stil mocht op de kades toeristen aanspreken en verleiden om een kaartje te kopen.

Door de naderende inkomensdaling sloeg de stress toe – iets waar Stil toch al gevoelig voor is. Door zijn werk op Schiphol had hij twee keer een burn-out gekregen. Die tweede leidde tot de ziekmelding waarmee hij in de WIA kwam, sindsdien kampt Stil met depressies. En dan zijn er nog de zenuwpijnen en tintelingen in zijn lichaam: polyneuropathie. Een aandoening die zwaardere klachten geeft bij spanning en stress.

In aanloop naar zijn grote inkomensval raakte Stil verslaafd aan kalmeringsmiddelen en drank. Hij zat er mentaal helemaal doorheen, toch bleef hij zoeken naar een baan. „Ik kón niet meer, maar ik móést. Zo kom je nooit van je burn-out af, van je depressies. Want je krijgt nooit rust.”

**‘Lelijke prikkel’**

De uitkering is bewust zo laag gemaakt. In de WIA, die in 2006 de WAO opvolgde, moesten gedeeltelijk arbeidsongeschikten veel sterker worden gestimuleerd om te gaan werken. De Vervolguitkering paste in die filosofie: als mensen weten dat ze bij onvoldoende salaris óók een heel lage uitkering krijgen, voelen zij een sterke ‘financiële prikkel’ om een baan te zoeken.

„Ik vind het een lelijke prikkel”, zegt Pierre Koning, hoogleraar arbeidsmarkt en sociale zekerheid aan de Vrije Universiteit. „Zeker mensen die voor hun ziekte gewend waren aan een wat hoger loon, kunnen een enorme inkomensval maken.”

Daar komt bij: het salaris dat mensen van het UWV moeten verdienen, is gebaseerd op de beroepen die zij in theorie nog kunnen uitoefenen. Maar in de praktijk willen de werkgevers bij wie ze zo’n beroep kunnen uitoefenen lang niet altijd een gedeeltelijk arbeidsongeschikte aannemen. Voor zestigers als Stil is het vaak nóg moeilijker een baan te vinden. Deze mensen worden in de WIA „hard getroffen”, zegt Koning. „Voor de rest is er een mooie uitkering.”

Een deskundigencommissie, ingesteld door het kabinet-Rutte IV, adviseerde in 2024 de Vervolguitkering af te schaffen. De WIA, die nu uit allerlei uitkeringsregimes bestaat met grote hoogteverschillen, moet één duidelijke regeling worden, adviseerde deze commissie, waar ook hoogleraar Koning in zat.

Politieke partijen willen de WIA óók simpeler maken, maar zij doen vooral voorstellen om de hogere uitkeringsvarianten binnen de WIA af te schaffen: daarmee kunnen zij geld besparen. Slechts één partij trok in haar doorgerekende verkiezingsprogramma het benodigde half miljard per jaar uit voor afschaffing van de Vervolguitkering: NSC, dat niet terugkeerde in de Tweede Kamer.

Wat niet helpt: de WIA is zó ingewikkeld dat ook Kamerleden de Vervolguitkering lang niet altijd kennen, zeker de nieuwe Kamerleden niet.

Net zo onbekend is het dat mensen binnenkort een half jaar eerder in de Vervolguitkering kunnen komen. Dat is een onbedoeld gevolg van de bezuiniging van het kabinet-Schoof op de werkloosheidsuitkering WW. Die wordt ingekort van maximaal twee naar anderhalf jaar. En de WW-duur bepaalt óók hoe lang mensen in de WIA 70 procent van hun oude loon krijgen.

Het wetsvoorstel dat deze bezuiniging vanaf 2027 regelt moet nog naar de Tweede Kamer, maar de besparing erdoor is al ingeboekt op de begrotingen. En de aanstaande coalitiepartijen D66, CDA en VVD hadden vergelijkbare of zelfs verdergaande bezuinigingen op de WW in hun verkiezingsprogramma staan. Daarom is het onwaarschijnlijk dat zij dit terugdraaien.

Vooral vakbond FNV probeert nu met lobby, acties en publiciteit deze bezuiniging te voorkomen, maar het lijkt een achterhoedegevecht. Bij een recente FNV-actie nabij het Malieveld in Den Haag kwamen amper honderd mensen opdagen.

Een half jaar lang heeft Arthur Stil in de Vervolguitkering gezeten. Zijn inkomen was te laag voor de vaste lasten, maar gelukkig kon hij interen op de grote ontslagvergoeding van zijn oude baas.

Daarna vond Stil werk als ‘gastheer’ met schoonmaaktaken, bij een aanbieder van rijopleidingen. Hij kon er vier uur per dag werken, met eindelijk een salaris boven de door UWV gestelde grens: 1.250 euro. Daardoor kwam hij in het gunstiger WIA-regime en ging ook zijn uitkering fors omhoog: van 579 naar 1.400 euro per maand.

Dat werk heeft hij nu al ruim een jaar. Na een ochtend werken is Stil doodop, zegt hij. „Ik loop op mijn tandvlees. Maar ik blijf rennen om te overleven, ik moet wel.” Als hij stopt met deze baan, valt hij terug in de Vervolguitkering.

**Bestaansminimum**

Hoe is het mogelijk dat in Nederland een uitkering bestaat die zoveel lager is dan het bestaansminimum? Dit normbedrag, ter hoogte van de bijstandsuitkering, is het minimale inkomen dat huishoudens volgens de overheid nodig hebben voor hun levensonderhoud. Voor een alleenstaande ligt die grens nu op netto 1.400 euro per maand. De Vervolguitkering is altijd lager, soms zelfs meer dan de helft lager.

In theorie hoeven ontvangers van een Vervolguitkering niet onder het bestaansminimum te leven. Mensen als Stil moeten van het inkomen van hun partner gaan leven, omdat ze samen wél boven het bestaansminimum uitkomen.

Anderen kunnen bij het UWV een inkomensaanvulling aanvragen: die vult aan tot het bestaansminimum. Maar die regeling is zo onbekend en complex, dat bijna een op de drie rechthebbenden in de WIA er geen gebruik van maakt, zoals de Arbeidsinspectie ruim twee jaar geleden concludeerde. Tienduizenden Nederlanders leven in armoede, volgens de Arbeidsinspectie, doordat zij deze UWV-aanvulling mislopen.

Wat niet helpt: deze inkomensaanvulling heet een ‘toeslag’, ook al heeft die niks te maken met de toeslagen van de Belastingdienst. De benaming schrikt af.

Dat blijkt ook uit het verhaal van Anne, die sinds vorige maand een Vervolguitkering krijgt. Ze wil haar naam niet volledig in de krant; haar omgeving weet niet dat ze een uitkering heeft. Een UWV-adviseur vertelde haar dat ze een ‘toeslag’ kan aanvragen om te voorkomen dat ze onder het bestaansminimum zakt. Dat wilde Anne niet, zei ze, omdat ze slechte ervaringen heeft met huur- en zorgtoeslagen die ze jaren later deels moest terugbetalen.

In een gesprek met NRC hoort Anne voor het eerst dat deze UWV-toeslag daar niets mee te maken heeft, en dat het een speciale UWV-regeling is. „Oh”, zegt ze, „dan ga ik daar toch nog even induiken.”

Anne vindt het onbegrijpelijk. „Ik heb een hbo-opleiding, veel dingen snap ik wel, maar deze regelingen zijn zó complex. Het is niet te snappen.”

Ook het UWV zelf is het zat. Politiek Den Haag zou uitkeringen hoog genoeg moeten maken om van rond te komen, bepleitte de uitvoeringsinstantie anderhalf jaar geleden. Tienduizenden uitkeringen zouden daarvoor verhoogd moeten worden.

Over de toekomst van de Vervolguitkering wil het UWV nu geen stellige uitspraken doen. Wel erkent het dat de regeling hard kan uitpakken voor mensen. „Daar zijn we ons van bewust.” Het UWV zegt in Den Haag te pleiten voor een „uitvoerbare en uitlegbare WIA”.

Welkom in Nederland…